“Je moet gestructureerd zijn om een gestructureerd zorgteam te implementeren”

De basisverpleegkundige, de VVAZ, complexiteit van zorg, het gestructureerde zorgteam, ADL, … De vele veranderingen in de Wet op de Uitoefening van de Gezondheidszorgberoepen (WUG) brengen heel wat kansen en uitdagingen in het verpleegkundige beroep. Deze zijn nodig om zorg in de toekomst haalbaar te maken en kwaliteitsvol te blijven garanderen. NETWERK VERPLEEGKUNDE deelt een jaar lang best practices van zorgverleners en zorginstellingen. Deze maand is het de beurt aan AZ Sint-Lucas Gent[1].

Wat was de uitdaging?

AZ Sint-Lucas lichtte al in het najaar van 2023 de hervormingen binnen de verpleegkunde toe aan hoofdverpleegkundigen. Die zagen de veranderingen meteen als een versterking van zorg en het beroep. Els Vanblaere: “Ze zijn bedoeld om differentiatie mogelijk te maken, het verpleegkundig beroep te versterken en te verankeren binnen alle zorgverleningsberoepen.”

Kwaliteit en organisatie van zorg

Vanaf 2024 kregen ook andere verpleegkundigen uitleg over de invoering van gestructureerde zorgteams. Geriatrie beet de spits af, omdat het tekort aan verpleegkundigen daar eind 2023 al merkbaar was. Mieke Meire: “We vinden moeilijk verpleegkundigen voor onze geriatrie (G) en we geloven dat deze aanpak de zorgkwaliteit en organisatie verbetert.” We splitsten de G-afdelingen op in twee units met telkens een coördinerende verpleegkundige (VVAZ) die de zorgkundigen en logistiek medewerkers aanstuurt . De hoofverpleegkundige coacht het team. Een kinesitherapeut en twee ergotherapeuten ondersteunen bij de fysieke revalidatie, ADL-begeleiding en zinvolle dagbesteding. Daarnaast coachen ergotherapeuten de zorgkundigen om bijvoorbeeld iemand op een ergonomische manier uit bed te halen of om de zelfredzaamheid van een patiënt te verhogen. Een bijkomende apotheekassistente zet de medicatie klaar voor 24 uur.

Van verpleegkundig team naar teamverpleging

Ook de C- en D-afdelingen werken intussen met een gestructureerd zorgteam. Els: “De grootste uitdaging was functiedifferentiatie en taakverschuivingen. We evolueerden van een model waarbij verpleegkundigen die alle zorg van a tot z op zich namen naar teamverpleging.”

Lisan Deolet vult aan: “We gingen van drie naar twee units op C- en D-afdelingen, herverdeelden de rollen en brachten nieuwe profielen in. De unitverpleegkundige als coördinerende verpleegkundige (VVAZ) krijgt patiënten toegewezen en ook een team. Dat team neemt de totale zorg op voor de toegewezen patiënten. Ergotherapeuten ondersteunen ADL, apotheekassistenten zetten medicatie klaar, logistieke en administratieve profielen helpen met telefoons en afspraken maken. Deze structuur geeft meer autonomie aan de VVAZ en versterkt klinische kennis en leiderschap. Zo bereiden we afdelingen ook voor op de integratie van de basisverpleegkundige.”

Hoe pakten jullie dit aan?

AZ Sint-Lucas koos voor een gefaseerde aanpak vanuit sensibilisering en open communicatie. Rollen en competenties werden in kaart gebracht, gekoppeld aan een bevraging over wie die coördinerende rol op zich wou nemen. Dat werd getoetst aan het functie- en competentieprofiel van de VVAZ om zicht te krijgen op noden, vormingsbehoeften en individuele evaluatie- en ondersteuningstrajecten.

Daarna volgden praktijkgerichte simulatieoefeningen. Emma Verheirstraeten: “We ontwikkelden simulaties met de hoofdverpleegkundigen van de C- en D-afdelingen om hen het denkproces aan te leren. Dan deden ze diezelfde oefening samen met het team en de cel zorgontwikkeling bood ondersteuning. Tegelijk maakten we samen met de begeleidingsverpleegkundigen tools om zorgcomplexiteit in te schatten en taken correct te delegeren.”

Implementatie en supervisie

Lisan: “Afdelingen die starten met de basisverpleegkundige, nemen deel aan supervisiesessies en delen hun ervaringen zodat we kunnen bijsturen en opleidingsnoden tijdig zien.” AZ Sint-Lucas focust nu vooral op coaching, vorming en opvolgingstrajecten, met delegeren als belangrijke opleidingsnood.

“Verpleegkundigen twijfelen soms of iemand anders een taak goed uitvoert. Correct delegeren betekent ook gericht communiceren, en dus ook terugkoppeling vragen. Dat wordt vaak vergeten en net dat bouwt vertrouwen”, zegt Gerta Haxhiaj. Ze benadrukt dat teamverpleegkunde meer verantwoordelijkheid van de VVAZ vraagt dan alles zelf doen als verpleegkundige. “Als VVAZ pas je je klinische blik, leiderschap en pathologiekennis voortdurend toe. Daar word je vier jaar lang voor opgeleid. Jij bewaakt supervisie en coördinatie en communiceert op de juiste manier tussen zorgprofielen.”

Overdracht en functiedifferentiatie

Binnen de gestructureerde zorgteams organiseert AZ Sint-Lucas Gent de overdracht anders. “Door de shift naar teamverpleegkunde ervaren verpleegkundigen (VVAZ) soms dat ze informatie missen”, weet Els. “De verpleegkundige delegeert nu meer en doet niet langer alles zelf. Dat is zo in elke sector waar hoogopgeleiden werken. Hoe beter een VVAZ opgeleid is, hoe meer die de coördinatierol zal opnemen, de uitvoering van taken zal delegeren aan teamleden en zelf nauwer zal samenwerken met de arts. Functiedifferentiatie maakt dat je als multidisciplinair team continu groeit. Voor jongere verpleegkundigen kan dat moeilijk zijn. Hen goed ondersteunen is cruciaal.”

Wat waren de hindernissen?

Vernieuwing brengt altijd uitdagingen met zich mee. AZ Sint-Lucas Gent wijst daarom op het belang van een projectmatige aanpak met tijd en begeleiding. “Er was wel wat weerstand”, zegt Karla Van der Plaetsen. “Verpleegkundigen zagen het als een extra werk. Nu ervaren afdelingen die al op weg zijn het als een meerwaarde: een duidelijk takenpakket en aanspreekpunt binnen een helder kader. Als VVAZ draag je wel de verantwoordelijkheid over een team en die switch is moeilijk. Daarom blijven we ondersteunen.”

Els vult aan: “In een acute ziekenhuissetting moet een gestructureerd team 24 uur op 24 complexe zorgsituaties kunnen opvangen: de VVAZ krijgt patiënten toegewezen, doet de anamneses, maakt zorgplannen op en wijzigt ze, voert complexe zorg uit, regelt ontslag en krijgt een team toegewezen, waarbij die gericht de zorg delegeert aan basisverpleegkundigen, zorgkundigen en andere zorgprofielen binnen een wettelijk kader. Je moet wel een gestructureerde werking hebben om een gestructureerd zorgteam te implementeren.”

Hoe kregen jullie het team mee in dit verhaal?

Nieuwe medewerkers op geriatrie (G) krijgen individuele coaching rond delegeren, EPD en werken in gemengde teams. Een aangestelde projectverpleegkundige (voor opleiding G) speelt daarin een sleutelrol en koppelt hierover terug naar de hoofdverpleegkundige. Mieke: “Hun betrokkenheid, overtuiging en voorbeeldfunctie waren bepalend voor het slagen van het traject. De leidinggevende bepaalt de werking op een afdeling , maar de teamleden moeten het klinisch leiderschap zelf geleidelijk opnemen.”

Wat moeten andere verpleegkundigen onthouden uit dit traject/project?

Begin op tijd en investeer in hoofdverpleegkundigen. Zij dragen visie en kaders uit en geven teams houvast via concrete tools. De wetgeving is niet zwart-wit, maar verpleegkundigen hebben wel nood aan duidelijkheid. Een procedure laat nuance toe, maar ondersteunt de VVAZ gemotiveerd af te wijken ten gunste van de patiënt. “Verpleegkunde is meer een denkberoep dan een handberoep. Tools en praktijkoefeningen maken die wetten en kaders concreet”, zegt Els.

Een tweede goede raad is herhaling, ook voor artsen. “Het is een harde weg, maar wel een met een grote meerwaarde. Door verpleegkundigen continu te ondersteunen en telkens samen duidelijkheid te scheppen op hun afdeling zelf, zet je grote stappen.”

[1] Aan dit artikel werkten mee: Maarten Casier (zorgmanager), Lisan Deolet (zorgmanager), Gerta Haxhiaj (stafmedewerker zorgontwikkeling), Mieke Meire (zorgmanager), Els Vanblaere (verpleegkundig directeur), Karla Van der Plaetsen (zorgmanager) en Emma Verheirstraeten (stafmedewerker zorgontwikkeling).