“Laat mij helpen”: delegatie als wisselwerking binnen het team

De gewijzigde Wet op de Uitoefening van de Gezondheidszorgberoepen (WUG) leidt zorgorganisaties richting gemengde teams met verschillende verpleegkundige rollen, zorgkundigen en logistieke medewerkers. Dat vraagt meer coördinatie op de werkvloer en meer delegatie van taken. Alleen voelt dat voor veel verpleegkundigen nog onwennig. “Tot voor kort werd in bijna geen enkele verpleegkundige opleiding iets gezegd over leiderschap of delegeren”, zeggen Nele De Roo en Sabrina Nachtergaele, onderzoekers binnen de Arteveldehogeschool. Met hun onderzoek willen ze daar verandering in brengen.

Binnen de onderzoeksgroep ‘Leiderschap in de zorg’ onderzoeken Nele en Sabrina hoe delegerende en coördinerende vaardigheden concreet aangeleerd kunnen worden. Maar wat betekent delegeren eigenlijk, en wat vooral niet? “Delegatie is geen eenrichtingsverkeer”, verduidelijkt Nele. “Het gaat niet over de verpleegkundige die zegt wat de zorgkundige moet doen. Het gaat over wisselwerking: samen bekijken wie op dat moment het best geplaatst is om een taak veilig en kwaliteitsvol op te nemen, met de patiënt als kompas.”

Dat betekent ook dat delegeren in alle richtingen kan bewegen. “Een zorgkundige kan bijvoorbeeld aangeven: ‘Ik voel me hier niet veilig bij. Kan jij even overnemen?’ En de verpleegkundige kan dan terugkoppelen: ‘Prima, dan neem jij iets anders op om mijn takenpakket te verlichten.’ Die wederkerigheid maakt het verschil tussen taakverdeling en echte samenwerking”, vult Sabrina aan.

Vertrouwen als hefboom

Waarom blijft delegeren dan zo moeilijk? Nele wijst op meerdere drempels: onduidelijke rolafspraken, onzekerheid over bekwaamheden, een teamcultuur waarin feedback geven niet vanzelfsprekend is en onduidelijkheid over de eindverantwoordelijkheid. “Als je delegeert, blijf je eindverantwoordelijk. Dat maakt dat mensen soms liever alles bij zichzelf houden.” Net daarom zijn vertrouwen en communicatie cruciaal. In teams waar fouten bespreekbaar zijn en waar feedback geven normaal is, verloopt delegatie vlotter. Sabrina: “Als je weet dat collega’s terugkoppelen, en je durft te zeggen: ‘ik ben iets vergeten’ of ‘ik twijfel’, dan voelt die verantwoordelijkheid minder eenzaam.”

Checklist in plaats van handeling

In hun teamtrajecten zoeken Nele en Sabrina ook naar werkbare afspraken binnen het wettelijke kader. Zo werd op een afdeling met veel patiënten met katheters en infusen aan zorgkundigen gevraagd om op extra momenten te observeren met een checklist: wat is normaal, wat zijn alarmsignalen, wanneer schakel je een verpleegkundige in? “Een zorgkundige mag geen katheter aanbrengen,” zegt Sabrina, “maar kan wel snel afwijkingen opmerken en tijdig hulp vragen. Zo verhoog je de veiligheid en win je tijd.”

De voordelen van delegeren zijn duidelijk, maar wat als je het niet doet? Nele waarschuwt: “Dan dreigt missed care: basiszorg die verschuift naar ‘als er nog tijd is’. Bovendien verhoogt de werkdruk als je alles bij jezelf houdt. In de literatuur zien we dat dit vooral bij jonge verpleegkundigen het risico op overbelasting en burn-out vergroot.”

Spiegel voor het werkveld

Om teams gericht te ondersteunen ontwikkelde de onderzoeksgroep een delegeerscan: een zelfevaluatie die peilt naar vaardigheden zoals verantwoordelijkheid opnemen, communicatie en veilig coördineren. “De tool helpt je om je bewust te worden van je eigen vaardigheden om te delegeren”, zegt Sabrina.

De onderzoekers pleiten ervoor om delegeren vooral vanuit teams zelf te laten groeien. “Neem tijd om samen te bespreken: wat verwachten we van elkaar, wat kan hier wel, wat is een stap te ver?”, zegt Nele. “Dat verschilt per afdeling en samenstelling.” Sabrina ziet in zulke gesprekken vaak het kantelpunt: “Een verpleegkundige zei ooit: ‘Ik vind het lastig om jou die vervelende taak te geven.’ De zorgkundige antwoordde: ‘Alleen al dat jij dat benoemt, maakt dat ik het met meer goesting doe.’ Dat is vertrouwen bouwen in de praktijk.”

Hoe sterk zijn jouw delegerende vaardigheden? De scan helpt om dat te evalueren en ermee aan de slag te gaan. Interesse? Mail naar nele.deroo@arteveldehs.be.

Bron: Onderzoek Zorgkracht: de impact van taakverschuiving binnen de zorg  – Onderzoeksgroep  ‘Leiderschap in zorg’