Als iets werkt, moet je het dan repareren?

Christophe Casteleyn is opgeleid als algemeen verpleegkundige, als psychiatrisch verpleegkundige en als master in de medische en sociale wetenschappen. Hij is docent aan Hogeschool VIVES, jongerencoach bij TEJO Brugge, oplossingsgericht en systemisch therapeut, en heeft ervaring met lichaamsgerichte therapie in de zorg. Vanuit zijn ervaring in zorg en onderwijs kijkt hij met betrokkenheid naar de verpleegkundige opleiding. Zijn pleidooi voor meer specialisatie vertrekt vanuit een eenvoudige vraag: hoe bereiden we studenten zo goed mogelijk voor op een beroep dat steeds complexer wordt?

Die vraag stelden we ons als docent een tiental jaar geleden, toen de opleiding verpleegkunde in Vlaanderen werd hervormd.

Ondanks onze bedenkingen gaven we het nieuwe model een eerlijke kans. Alle studenten zouden immers stage lopen in elk zorgdomein. Ook een stage in de geestelijke gezondheidszorg werd voortaan een vast onderdeel van het traject. Dat kon toch alleen maar een positieve impact hebben op de algemene vorming van verpleegkundigen?

Jarenlang kregen studenten in de eerste twee jaren een brede basis om zich in het derde jaar verder te verdiepen in een domein dat bij hen paste: geestelijke gezondheidszorg, pediatrie, algemene zorg, geriatrie of sociale verpleegkunde. Zo ontwikkelden ze stap voor stap een professionele identiteit.

Toen de bacheloropleiding van drie naar vier jaar ging, hoopten velen dat die extra tijd ruimte zou creëren voor zowel een sterke basisopleiding als meer verdieping. De Europese vereisten maakten het logisch dat studenten ervaring opdeden in alle zorgdomeinen. Bovendien bood de uitbreiding naar vier jaar tegelijk een unieke kans om breedte en specialisatie met elkaar te verzoenen. Die kans hebben we tot vandaag onvoldoende benut.

Waarom niet het beste van beide werelden?

Binnen de geestelijke gezondheidszorg is onder andere nood aan meer ruimte voor praktijkgericht vaardigheidsonderwijs, outcome-informed therapeutisch werken en grondige scholing in psychofarmaca en therapeutische denkkaders. Dergelijke competenties ontwikkel je niet tijdens theoretische lessen. Uit eigen ervaring weet ik dat echte verdieping tijd, continuïteit en voldoende ruimte in het curriculum vraagt.

Laat één ding duidelijk zijn: elke verpleegkundige heeft een stevige generalistische basis nodig. Dit is geen kritiek op opleidingen of docenten, maar een bredere vraag: krijgt breedte vandaag nog voldoende aanvulling met diepgang, expertise en professionele identiteit?

Ik ontmoet steeds vaker studenten die van veel domeinen hebben geproefd, maar moeilijk kunnen benoemen waar ze professioneel thuishoren. Daarmee dreigen we iets waardevols te verliezen: specialistische kennis én een sterke professionele identiteit.

Wat mij blijft verwonderen, is dat we voor verpleegkunde vaak een andere logica hanteren dan voor veel andere beroepen. Niemand zou het vreemd vinden dat een bouwkundig ingenieur en een elektromechanisch ingenieur na een gemeenschappelijke basis hun eigen richting uitgaan. Integendeel. We vinden dat logisch, omdat complexe uitdagingen ook gespecialiseerde kennis vereisen.

Waarom zouden we voor verpleegkundigen minder ambitieus zijn?

Daarom blijf ik pleiten voor een 3+1-model: drie jaar sterke generalistische opleiding, gevolgd door één jaar specialisatie. Zo combineren we een brede basis met betekenisvolle expertise.

Wie zich extra verbonden voelt met een domein, groeit in vertrouwen, motivatie en betrokkenheid. Dat versterkt niet alleen de kwaliteit van zorg, maar maakt het beroep ook aantrekkelijker en helpt verpleegkundigen duurzaam verbonden te blijven met het werkveld. Mensen kiezen immers sneller voor een loopbaan waarin ze kunnen groeien, expertise kunnen opbouwen en zich thuis voelen.

Dat betekent winst voor studenten.
Winst voor het werkveld.
Winst voor de kwaliteit van zorg.
Winst voor de toekomst van verpleegkunde.

Als de zorg steeds complexer en gespecialiseerder wordt, waarom zou de opleiding dan niet meer ruimte bieden voor specialisatie?

Waarom niet kiezen voor 3 + 1?